Category: Uroloji lüğət

Bel nahiyəsinə döyəclədikdə böyrəkdə ağrının meydana gəlməsi Pasternatski simptomu adlanır.

Pielonefrit, böyrək daşı xəstəliyi, hidronefroz, paranefrit zamanı Pasternatski simptomu müsbət olur.

Fiziologiya yunanca fizis (təbiət) və loqos (bilik) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib, orqanizmin normal şəkildə necə işlədiyini öyrənən elmdir. Fizioloji sözü isə, orqanizmin fəaliyyətinin normalar daxilində, təbii olduğu mənasına gəlir.

Patologiya yunanca pafos (əzab, ağrı, xəstəlik) və loqos – (bilik) sözündən yaranıb, xəstəliklərin səbəbi, inkişafı və təsirini öyrənən elmdir. Patoloji sözü isə, funksiyaların pozulması, normadan kənarlaşma və xəstəlik mənasına gəlir.

Risk faktoru hər hansı bir xəstəliyin bilavasitə səbəbi olmasa da, onun yaranma ehtimalını artıran faktorların ümumi adıdır. Adətən bioloji, ekoloji və sosial risk faktorlarına ayrılır.

Məsələn, siqaret çəkmək sidik kisəsi xərçəngi üçün risk faktoru sayılır.

Onkoloji xəstəlik şübhəsi zamanı diaqnozu təsdiqləmək üçün orqandan biopsiya ilə nümunə materal götürülür. Bu material bioptat adlanır. Məsələn, prostat vəzin xərçəng xəstəliyindən şübhələndikdə hər tərəfdən 6 (toplam 12) bioptat götürməlidir. Xərçəng diaqnozu bioptatın patoloji müayinəsi nəticəsində təsdiqlənir.

Yunanca anamnisis – “yada salma‎” sözündən götürülən anamnez tibbi termini xəstənin həyat şəraiti, yaşayış tərzi, xəstəliyinin inkişafı və s. haqqında onun özündən və ya yaxınlarından toplanan məlumatlara deyilir.

Anamnez diaqnozun, proqnozun və müalicə taktikasının müəyyənləşdirilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Latınca invadere – “içəri, daxilə girirəm” sözündən yaranan invaziv termini diaqnostika və müalicə məqsədilə orqanizmin daxilinə girmək üçün onun təbii örtüyünü – baryerini keçməklə aparılan müdaxilələrə, onların xarakterinə verilən ümumi addır. Məsələn, sidik kisəsinin açıq cərrahi əməliyyatı invaziv, sidik kisəsinin ultrasəs müayinəsi isə qeyri-invaziv prosedurdur.

Kiçik kəsiklərlə və ya kəsiksiz aparılan endoskopik müdaxilələrə isə minimal invaziv prosedurlar deyilir. Məsələn, kiçik alətlə sidik kanalından keçərək sidik kisəsinin daxili divarlarına kamera ilə baxılması proseduru – sisteskopiya minimal invaziv prosedur adlanır.

Onkoloji xəstəliklərdə tez-tez hansısa müalicə metodu ilə birlikdə “radikal” sözü də işlədilir: “Radikal şüa terapiyası”, “radikal nefrektomiya”, “radikal sistektomiya” və s.

“Radikal” sözünün buradaki mənası xəstəliyin tam olaraq aradan qaldırılmasıdır.

Bu o deməkdir ki, xəstəlik bir orqandadır və əməliyyatla və ya şüa terapiyası ilə, ya da başqa bir müalicə üsulu ilə onu tam aradan qaldırmaq olar.

Radikal müalicədən fərqli olaraq “palliativ” müalicədə isə, məqsəd xəstənin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və ömrünü uzatmaq olur.

Hansısa bir istehsalçı tərəfindən araşdırılaraq kəşf olunan, patentləşdirilən, özünəməxsus adla satışa çıxarılan dərmanlara “orijinal dərman” deyilir. Patent bu dərmanın bir müddət yalnız həmin şirkət tərəfindən istehsalına və satışına imkan verir.
Patent müddəti başa çatdıqdan sonra orijinal dərmanla eyni tərkibdə analoq dərmanlar başqa istehsalçılar tərəfindən istehsal olunub, satışa çıxarıla bilir. Bu analoqlara isə, “generik dərmanlar” deyilir.
Generik dərmanın orijinal dərmanla eyni təsiri göstərməsi gözlənilir.

“Qidalanmanın olmaması” mənasına gələn atrophia sözündən götürülən atrofiya termini orqanizmin, orqanın, toxumanın və ya hüceyrənin funksiyasının zəifləməsi ilə gedən həcminin və çəkisinin azalması, kiçilməsi deməkdir.

Atrofiyalar hüceyrə sayısının azalmasına, hüceyrə həcmlərinin kiçilməsinə və ya hər ikisinə bağlı ola bilər.

Latınca “içəri, daxilə girirəm”, “təcavüz” kimi mənalara gələn invadere sözündən yaranmış invaziya sözü tibbi termin olaraq bir neçə sahədə istifadə olunur.

Bədxassəli şiş xəstəliyində invaziya termini xərçəng hüceyrələrinin qonşu toxumalara sirayət etməsi mənasına gəlir.

Bu xərçəng xəstəliyinin ilk mərhələsi hesab olunur və xərçəng hüceyrələrinin uzaqdakı orqanlara yayılması mənasına gələn metastasdan fərqlənir.