Hansısa bir istehsalçı tərəfindən araşdırılaraq kəşf olunan, patentləşdirilən, özünəməxsus adla satışa çıxarılan dərmanlara “orijinal dərman” deyilir. Patent bu dərmanın bir müddət yalnız həmin şirkət tərəfindən istehsalına və satışına imkan verir. Patent müddəti başa çatdıqdan sonra orijinal dərmanla eyni tərkibdə analoq dərmanlar başqa istehsalçılar tərəfindən istehsal olunub, satışa çıxarıla bilir. Bu analoqlara isə, “generik dərmanlar” deyilir. Generik dərmanın orijinal dərmanla eyni təsiri göstərməsi gözlənilir.
Tutaq ki, xəstə bir əməliyyata hazırlaşır. Lap götürsək, çox ciddi böyrək daşı olsun, mərcanvari daş kimi, tutaq ki, ya hansısa bir onkoloji əməliyyat olsun. Burada bir az xəstəxanaların üstünlüyündən danışmaq istərdim.
Çünki bəzi hallarda xəstələrdən sual gəlir, əsasən də hamilə qadınlardan ki, “Mənim sidiyimdə filan maddə var…” “Mənim sidiyimdə məsəl üçün, hansısa göstərici yüksəkdir…”
“Qidalanmanın olmaması” mənasına gələn atrophia sözündən götürülən atrofiya termini orqanizmin, orqanın, toxumanın və ya hüceyrənin funksiyasının zəifləməsi ilə gedən həcminin və çəkisinin azalması, kiçilməsi deməkdir.
Atrofiyalar hüceyrə sayısının azalmasına, hüceyrə həcmlərinin kiçilməsinə və ya hər ikisinə bağlı ola bilər.
Sidik analizində və sidiyin tərkibində hansı maddələr, hansı elementlər olmamalıdır, olması normadan kənar sayılır?
Çox vaxt xəstələr mənə suallar verir ki, “Bax, bu göstərici məndə belədir, bu normaldırmı?.” İnsanlar sidik analizinə baxanda heç olmasa bilməlidirlər ki, nə normadır, nə norma deyil.
Sosial mediada paylaşımlarında və ümumiyyətlə, bütün xəstələr hardansa elə bilir ki, antibiotik yazılan zaman və antibiotik qəbul edən zaman xəstə mütləq probiotik dərmanlardan istifadə etməlidir.
Burada bir az yanlışlıq var. Çünki, məsələnin əsası xəstələrin fikirləşdiyi kimi deyil.
Latınca “içəri, daxilə girirəm”, “təcavüz” kimi mənalara gələn invadere sözündən yaranmış invaziya sözü tibbi termin olaraq bir neçə sahədə istifadə olunur.
Bədxassəli şiş xəstəliyində invaziya termini xərçəng hüceyrələrinin qonşu toxumalara sirayət etməsi mənasına gəlir.
Bu xərçəng xəstəliyinin ilk mərhələsi hesab olunur və xərçəng hüceyrələrinin uzaqdakı orqanlara yayılması mənasına gələn metastasdan fərqlənir.
Dərmanlardan danışmaq istərdim. Bəzi xəstələrdə eşidirsən ki, belə bir sözlər, “firma dərmanı”, “hansısa bir dərmanın əvəzedicisi.” Yəni bu mövzuda bir az aydınlıq gətirmək istərdim. Bəzi xəstələr başa düşmür, “firma dərmanı” nədir?
